Ekim ayının önemli gök olaylarından Orionid meteor yağmuru için geri sayım başladı. Her yıl Dünya’nın Halley Kuyruklu Yıldızı’nın yörüngesinde bıraktığı toz ve küçük kaya parçacıklarının arasından geçmesiyle oluşan yağmur, NASA’ya göre 2 Ekim-7 Kasım tarihleri arasında etkin. En yoğun dönem ise bu yıl 21-22 Ekim gecesi yaşanacak.
Orionidler, gökyüzünde Avcı (Orion) Takımyıldızı yönünden geliyormuş gibi göründükleri için bu adla anılıyor. Yağmurun saçılma noktası Orion’daki parlak Betelgeuse yıldızının yakınlarında bulunuyor ancak meteorları görmek için doğrudan Orion’a bakmak gerekmiyor; izler gökyüzünün farklı noktalarında ortaya çıkabiliyor.
TÜRKİYE’DEN İZLENEBİLECEK Mİ?
Orionidler hem Kuzey hem de Güney Yarımküre’den izlenebildiği için Türkiye’nin tamamından gözlemlenebilecek.
TÜBİTAK da 21-22 Ekim gecesini Türkiye için meteor yağmurunun en etkin zamanı olarak gösteriyor ve gece yarısından şafak öncesine kadar olan saatlerin gözlem için uygun olduğunu belirtiyor.
Ancak 22 Ekim’de Ay büyüyen şişkin evrede olacak ve İstanbul’da diskin yaklaşık yüzde 86,5’i aydınlanacak. Bu nedenle özellikle daha sönük Orionidlerin Ay ışığında kaybolması bekleniyor.
EN UYGUN SAAT KAÇ?
NASA bu nedenle gözlem için Ay battıktan sonraki şafak öncesi saatleri öneriyor.
İstanbul’da Ay 22 Ekim sabahı yaklaşık 03.01’de batacak; astronomik alacakaranlık ise 05.51 civarında başlayacak. Dolayısıyla İstanbul ve çevresinde kabaca 03.00-05.30 arasındaki dönem, karanlık bir noktaya gidilebilirse en avantajlı gözlem aralığı olacak. Ankara’da da Ay yaklaşık 02.46’da batıyor; dolayısıyla Türkiye’nin büyük bölümünde 03.00’ten şafak öncesine kadar en iyi fırsatın oluşması bekleniyor.
SAATTE KAÇ METEOR GÖRÜLEBİLİR?
NASA ve TÜBİTAK’a göre Orionidler ideal, karanlık gökyüzü koşullarında saatte yaklaşık 10-20 meteor üretebiliyor. Ancak bu sayı, gözlem yapılan yerin ışık kirliliğine, hava durumuna ve Ay’ın parlaklığına bağlı olarak ciddi biçimde azalabiliyor. NASA, ışık kirliliğinin bulunduğu banliyö koşullarında bu yıl birkaç meteorla sınırlı bir gözlem yaşanabileceğine dikkat çekiyor.
Orionidleri dikkat çekici yapan özelliklerden biri de hızları. Halley’in kalıntıları Dünya atmosferine yaklaşık saniyede 66 kilometre hızla giriyor. NASA, bu nedenle Orionidlerin yılın en hızlı meteorları arasında bulunduğunu; bazı meteorların arkalarında birkaç saniye boyunca görülebilen parlak izler bırakabildiğini belirtiyor.
HALLEY 2061’DE DÖNECEK, İZLERİ HER YIL GELİYOR
Orionidlerin kaynağı, Güneş Sistemi’nin en ünlü kuyruklu yıldızlarından 1P/Halley. Halley Dünya’dan son kez 1986’da görüldü ve bir sonraki yakın geçişinin 2061’de gerçekleşmesi bekleniyor.
Ancak kuyruklu yıldızın yörüngesinde bıraktığı parçacıklar her yıl Dünya atmosferiyle buluşuyor. Halley’in kalıntıları ekim ayında Orionidleri, mayıs ayında ise Eta Aquariid meteor yağmurunu oluşturuyor.
NASIL İZLENİR?
Meteor yağmurunu görmek için teleskop ya da dürbüne ihtiyaç yok. Şehir ışıklarından mümkün olduğunca uzak, geniş gökyüzü görüşüne sahip bir yer seçmek gerekiyor. Gözlerin karanlığa alışması için telefon ekranından uzak durarak 20-30 dakika beklemek de görülebilecek meteor sayısını artırıyor.
Orion Takımyıldızı yönü meteorların çıkış noktası gibi görünse de yalnızca o noktaya odaklanmak yerine gökyüzünün geniş bir bölümünü çıplak gözle takip etmek daha iyi sonuç veriyor.
Türkiye’de 21 Ekim’i 22 Ekim’e bağlayan gece dışarı çıkacaklar için asıl saat gece 03.00 sonrası.
Hava açık ve gökyüzü yeterince karanlıksa, Halley Kuyruklu Yıldızı’nın binlerce kilometre ötede bıraktığı parçacıkları atmosferde yanarken görmek mümkün olacak.